- visualheritage.eu - http://visualheritage.eu -

Zbrojownia w Rogalinie


Prawdopodobnie w latach 1815–1820 Edward Raczyński (1786–1845), przebudowując salę balową swojego późnobarokowego pałacu w Rogalinie, urządził ją w stylu neogotyckim i przeznaczył na zbrojownię. Była to jedna z pierwszych zbrojowni założonych w XIX wieku na ziemiach polskich, a jej wnętrze jako jedyne z wczesnych neogotyckich polskich pomieszczeń tego typu zostało utrwalone na drzeworycie opublikowanym w 1840 r. w czasopiśmie „Przyjaciel Ludu”, wielkopolskim czasopiśmie, z którym Raczyński współpracował i które wspomagał finansowo.

Rycina przedstawia wnętrze rogalińskiej zbrojowni z typowym dla wizerunków XIX-wiecznych zbrojowni rycerskim sztafażem. Postać rycerza uzupełniała na przykład rysunek zbrojowni Waltera Scotta w Abbotsford czy rysunki zbrojowni z Goodrich Court Josepha Skeltona. Opublikowana ilustracja zbrojowni z Rogalina jest też bliska konwencji widoków wnętrz wielkopolskich budowli opublikowanych przez Raczyńskiego w jego Wspomnieniach Wielkopolski (1842–1843).

Neogotyckie architektoniczne elementy zbrojowni zostały wykonane z papier-mâché, materiału popularnego w dekoracji wnętrz w Anglii od połowy XVIII wieku i występującego m.in. w neogotyckiej zbrojowni w Strawberry Hill Horace’a Walpole’a. W rogalińskiej zbrojowni znalazły się elementy uzbrojenia i różnego rodzaju trofea, częściowo odziedziczone po ojcu, częściowo nabyte później lub pochodzące z wykopalisk archeologicznych w Wielkopolsce. W pomieszczeniu prezentowano również tak charakterystyczne dla polskich zbrojowni elementy jak nawiązująca do XVII-wiecznych wojen polsko-tureckich turecka tkanina oraz pamiątki z czasów napoleońskich, na przykład złote orły zdjęte ze sztandarów napoleońskich czy czarna marmurowa tablica z napisem upamiętniającym podpisany w Poznaniu traktat pokojowy między Francją a Saksonią z 1806 r. Zgromadzone obiekty i dekoracje oglądali jednak nieliczni, gdyż rogalińska zbrojownia od początku swojego powstania była zbiorem dostępnym jedynie dla rodziny, przyjaciół i zaproszonych przez Raczyńskich gości.

W 1848 roku, w trakcie Wiosny Ludów, rogalińska zbrojownia została częściowo rozgrabiona i zniszczona przez oddziały pruskie. Większość eksponatów jednak ocalała i była eksponowana przez kolejnych właścicieli pałacu aż do 1939 r. W rozmieszczeniu zbroi na ścianach i wykorzystaniu stelaży do zawieszenia broni białej i palnej, nowy układ wyraźnie nawiązywał do pierwotnej ekspozycji Raczyńskiego. Dopiero na początku XX wieku do zbrojowni trafił stół bilardowym, a bogaty zbiór militariów pełnił już funkcje wyłącznie dekoracyjne.


Podstawowe źródła i literatura
  • Zofia Ostrowska-Kębłowska, Siedziby-muzea. Ze studiów nad architekturą XIX w. w Wielkopolsce, w: Sztuka XIX wieku w Polsce. Naród – Miasto, Warszawa 1979, 69–109
  • Jarosław Pych, Rezydencje ziemiańskie w Wielkim Księstwie Poznańskim – strażnice narodowych tradycji (funkcje ideowe „miejsc trofealnych”), w: Materiały z sesji naukowej z okazji 60-lecia Muzeum Zamkowego w Pszczynie 11–12 maja 2006 r., Pszczyna 2010, 333– 354
  • Edward i Atanazy Raczyńscy. Dzieła – osobowości – wybory – epoka, Adam S. Labuda, Michał Mencfel, Wojciech Suchocki (red.), Poznań 2009, 127–144, 145–152